Ἁγίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου: Περὶ τοῦ ὅτι στὸ μυστήριο τῆς θείας εὐχαριστίας φανερώνεται

 Ἀπόδοση στὴν Νεοελληνικὴ - Ἐπιμέλεια: Σάββας Ἠλιάδης

 

Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου: Πνευματικά Γυμνάσματα - Μελέτη ΚΣΤ΄

"Νὰ λοιπόν, αὐτὸ τὸ ὁποῖο ἔλειπε, ἰδοὺ ποὺ μᾶς τὸ χάρισε ἀλλὰ καὶ ἀδιαλείπτως μᾶς τὸ χαρίζει διὰ μέσου τῆς ἁγίας κοινωνίας τῶν μυστηρίων, ἀφοῦ μᾶς χαρίζει δὶ` αὐτῆς ὅσα πλούτη καὶ ἀγαθὰ ἔχει τὸ πανάγιό του σῶμα καὶ τὸ τίμιό του αἷμα καὶ ὅσα ἀξιοβράβευτα καὶ ὅσες ἀρετὲς ἔχει ἡ θεωθεῖσα ψυχή του καὶ ὅσες φυσικὲς τελειότητες ἔχει ἡ θεότητά του…"

(Περὶ τοῦ ὅτι στὸ μυστήριο τῆς θείας εὐχαριστίας φανερώνεται: Α΄. Τὸ μεγαλεῖο τοῦ δώρου, Β΄. Ἡ ἀγάπη ἐκείνου ὅπου τὸ χαρίζει, Γ΄. Ἡ ὠφέλεια ἐκείνου ὅπου τὸ λαμβάνει).

Α΄. Τὸ μεγαλεῖο τοῦ δώρου

Α΄. Συλλογίσου, ὅτι χρειάζονται νὰ συνδυαστοῦν τρία πράγματα, γιὰ νὰ καταστήσουν ἕνα δῶρο ὕψιστης ἀξίας. α). Τὸ μεγαλεῖο τοῦ δώρου. β). Ἡ ἀγάπη αὐτοῦ ποὺ τὸ χαρίζει, καὶ γ). Ἡ ὠφέλεια ποὺ παίρνει αὐτὸς ποὺ τὸ δέχεται. Λοιπόν, αὐτὰ καὶ τὰ τρία, βρίσκονται σὲ βαθμὸ ἀξιοθαύμαστο μέσα στὸ μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστίας. Καὶ πρῶτον, σκέψου τὸ μεγαλεῖο αὐτοῦ τοῦ... δώρου. Ναί, μεγάλα πράγματα μᾶς χάρισε ὁ Θεός. Διότι μᾶς χάρισε τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό μας, δημιουργώντας μας ἀπὸ τὸ τίποτε στὸ «εἶναι», κατ΄ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσή του. Ἐπίσης, μᾶς χάρισε ἀναρίθμητα κτίσματα, οὐράνια καὶ ἐπίγεια, ἄυλα καὶ ὑλικά, γιὰ νὰ μᾶς ὠφελήσουν ποὺ γεννηθήκαμε καὶ ὑπάρχουμε καὶ ἐπιπλέον γιὰ τὴν προστασία μας. Διότι, δημιούργησε γιὰ μᾶς τὸν οὐρανό, τὴν γῆ καὶ ὅλα ὅσα ὑπάρχουν μέσα σ΄ αὐτά. Ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ τὰ χαρίσματα καὶ τὰ δῶρα, ἂν καὶ ὑπῆρχε δυνατότητα κατὰ κάποιον ἄλλον τρόπο νὰ εἶναι τόσο μεγάλα καὶ τόσο ἀξιότιμα, παρ΄ ὅλα αὐτὰ θὰ εἶχαν ἕνα τέλος καὶ περιορισμένη δύναμη. Ὅμως, μὲ τὴν ἔνσαρκο οἰκονομία του, μὲ τὴν ἐνανθρώπισή του, ὁ Θεὸς χάρισε στοὺς ἀνθρώπους ἕνα δῶρο καὶ ἕνα χάρισμα ἄπειρο. Αὐτὸ ὅμως τὸ χάρισμα δόθηκε ἄμεσα μόνο στὴν ἀνθρώπινη φύση τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, μὲ τὴν ὁποία ἑνώθηκε σὲ ἕνα πρόσωπο ὁ Θεὸς Λόγος καὶ διὰ μέσου αὐτῆς ἔγινε ἐμμέσως καὶ σὲ ἐμᾶς. Ἔτσι, εἶχε ἀκόμη νὰ χαρίσει κάτι τί καὶ στὸν καθένα ἀπὸ τοὺς πιστοὺς ὁ Κύριός μας, καὶ βεβαίως καὶ αὐτὸς ἐπιθυμοῦσε νὰ δώσει τὸν ἑαυτό του σὲ κάθε ἕνα ἀπὸ τοὺς πιστοὺς ξεχωριστὰ καὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο νὰ μᾶς μοιράσει περισσότερο τὴν ἄπειρη εὐεργεσία τῆς ἐνανθρωπίσεώς του.

Νὰ λοιπόν,

«Με το Άνω σχώμεν τάς καρδίας ένοιωσα και είδα με τα μά­τια της ψυχής μου να αρπάζονται όλες οι καρδιές των εκκλησιαζόμενων χριστιανών μαζί με την δική μου…»

  

 Ο παπα-Γιώργης, ιερεύς σε κάποιο χωριό της πατρίδος μου, έλεγε κάποτε ότι τον κατέτρωγε η απορία πως είναι άπειρος ο Θεός και πως είναι άπειρος στα ιδιώματά Του, όπως:

άπειρος στην σοφία Του, στην παντοδυναμία Του, στην πανταχού παρουσία Του, στην παγγνωσία Του, στην αγαθότητά Του, στην αγάπη Του Άπει­ρος!!! Απειρος!!! Αυτη η στοχαστική και επίμονη απορία τον κατέ­τρωγε μέρα-νύχτα.

Σε μια γιορτή του αγίου Δημητρίου, τον κάλεσε ο ιερεύς του διπλανού χωριού να συλλειτουργήσει μαζί του, για να λαμπρυνθεί έτι περισσότερο το πανηγύρι του Ναού. Πράγματι πήγε και προίστατο της Θείας Λειτουργίας ως φιλοξενούμενος, αλλά και ως έχων τα πρεσβεία της χειροτονίας.

Άρχισε η Θεία Λειτουργία και ήλθε η ώρα της αγίας Αναφο­ράς με τις εκφωνήσεις: «Στώμεν καλώς» του ιερέως και «Ελεον ει­ρήνης» των ιεροψαλτών και ακολούθησε η τριαδική αναφορά: «Η Χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού» και η απάντησης του λαού δια των ιεροψαλτών: «και μετά του πνεύματος σου» και ευθύς α­μέσως υψώνοντας τα χέρια του ο λειτουργός παπα-Γιώργης προς τον Παντοκράτορα του τρούλου του Ναού εκφώνησε το «Άνω σχώμεν τάς καρδίας» και τότε, σ αυτή την στάσι κοκάλωσε!

Το αύριο ανήκει στον Θεό.....

 

Πόσο σημαντικό είναι να κοιτάς το μέλλον; Να πιστεύεις και να ελπίζεις στο καλύτερο που δεν ήρθε ακόμη αλλά όμως έρχεται. Να μην αφήνεις το παρελθόν να σε καταπίνει, αλλά να λες «με την βοήθεια του Θεού όλα θα πάνε καλά. Τίποτε δεν τελείωσε στο χθες όλα αρχίζουν και πάλι αύριο…». Με αυτό τον τρόπο έζησε ο σπουδαίος προφήτης της εκκλησίας Άγιος Συμεών ο Θεοδόχος, κοιτώντας το μέλλον του Θεού. Περιμένοντας το αύριο που δεν ήρθε ακόμη. 

 

Η χριστιανική εκκλησία από τις απαρχές της παρουσίας της, υπήρξε ως μια εσχατολογική κοινότητα. Τα μέλη της ζούσαν έντονα την προσδοκία της Βασιλείας του Θεού. Τελούσαν την Θεία Ευχαριστία προγευόμενοι την δόξα του Θεού. Αργότερα όταν επι Μ. Κωσταντίνου ο Χριστιανισμός έγινε επίσημη θρησκεία του κράτους ατόνησε η εσχατολογική πίστη στα μέλη της εκκλησίας. Τα προνόμια, η παύση των διωγμών κ.α. πολλά, οδήγησαν σε μια θρησκειοποίηση και εκκοσμίκευση, δηλαδή σε μια εξυπηρέτηση περισσότερο θρησκευτικών αναγκών και όχι εκκλησιαστικής πραγμάτωσης. Όμως ποτέ δεν χάθηκε από τον πυρήνα της λατρείας και ιδιαιτέρως της Θ. Λειτουργίας το βίωμα ότι η ταυτότητα της εκκλησίας λαμβάνεται από τα έσχατα και όχι η ιστορία. Δηλαδή ότι η αποστολή της εκκλησίας μέσα στον κόσμο είναι να φανερώνει και να εικονίζει την Βασιλεία του Θεού που είναι ήδη εδώ αλλά όχι ακόμη. 

 

Ο Άγιος Συμεών ήταν ένας τέτοιος εσχατολογικός άνθρωπος, ένας προφήτης που κοιτούσε αυτό που έρχεται δίχως να χάνεται σε εκείνο που έφυγε. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι....

«Σήμερα αφήνεις ελεύθερο τον δούλο σου, Δέσποτα, να πεθάνει»

 

Ο Συμεών φωνάζει: «Σήμερα αφήνεις ελεύθερο τον δούλο σου, Δέσποτα, να πεθάνει κατά τον λόγο σου με ειρήνη, γιατί είδαν τα μάτια μου την σωτηρία σου», λέει.

Τι είναι αυτό που λέει;

Προηγουμένως δηλαδή πίστευα με την διάνοιά μου και γνώριζα με τον λογισμό μου.

Τώρα όμως είδαν και τα μάτια μου. Και εκείνο που προσδοκούσα με την καρδιά μου, να που το είδαν τα μάτια μου εκπληρωμένο.

Και ποιο είναι αυτό; «

Είδα, λέει, την σωτηρία σου». Ποια σωτηρία;

«Αυτήν που ετοίμασες ενώπιον όλων των λαών».

Όχι του λαού του ενός ούτε του λαού του Ισ­ραήλ μόνο, αλλά «ενώπιον όλων των λαών». Γιατί αυτός που γεννήθηκε είναι δι­δάσκαλος όλων των ανθρώπων.

«Φως που θα είναι αποκάλυψις για τους εθνικούς και δόξα για τον λαό σου τον Ισραήλ».

Γιατί φως;

Είσαι αυτό που δεν έγινες ακόμη….

 

Λέμε στην εκκλησία ότι «κάθε άγιος έχει ένα παρελθόν και κάθε αμαρτωλός ένα μέλλον». Τι σημαίνει θεολογικά όμως αυτή η φράση; Είναι αλήθεια ότι κατά την διδασκαλία της εκκλησίας δεν υπάρχει κανείς άνθρωπος που να μην μετέχει στην πτώση και την αμαρτία. Πάντες αμαρτάνουμε. Η φύση μας δεν είναι τέλεια κι αυτό χρειάζεται αποδοχή. Μπορεί εν Χριστώ να τελειοποιούμαστε αλλά αυτό ολοκληρωτικά θα συμβεί στα έσχατα, στο τέλος της ιστορίας. Στην παρούσα φάση ζωής υποφέρουμε, πάσχουμε, αμαρτάνουμε και πεθαίνουμε με προσδοκία αναστάσεως. Για τους πατέρες της εκκλησίας, το παράδοξο δεν είναι η αμαρτία αλλά η αμετανοησία. Η ακόμη χειρότερα, η απουσία αυτογνωσίας και ταπείνωσης. Το φοβερό δεν είναι ότι είσαι αμαρτωλός αλλά ότι κουνάς το δάκτυλο στους άλλους μιλώντας για ηθική κρίνοντας την ζωή τους. Αυτό είναι πρόκληση απέναντι στην μακροθυμία του Θεού. 

Όλοι έχουμε κάνε άστοχες και λανθασμένες κινήσεις στην ζωή μας. Έχουμε αμαρτήσει και πέσει. Έχουμε σηκωθεί και ελπίσει ξανά. Πληγώσαμε και μας πλήγωσαν. Όποιος λέει ότι μονάχα τον πλήγωσαν απλά λέει ψέματα. Δεν γίνεται να ζεις, να υπάρχεις και να μην κάνεις λάθη, να μην έχεις πληγώσει ηθελημένα ή άθελα σου κάποιον άνθρωπο, κάποια ύπαρξη, την φύση. Όμως αυτό δεν εξαντλεί τον άνθρωπο. Διότι ο άνθρωπος δεν είναι μονάχα τα λάθη ή οι αμαρτίες του. Δεν είναι μονάχα σκοτάδι αλλά και φως, χαρίσματα και δυνατότητες. 

Προλήψεις που περικυκλώνουν τη Χριστιανική ζωή

 

Μέσα στον ορθόδοξο λαό μας επιβιώνουν προλήψεις και δεισιδαιμονίες που αναφέρονται σε θέματα της χριστιανικής πίστης και ζωής. Έτσι, ενώ η χριστιανική πίστη ελευθερώνει τον άνθρωπο και του δίνει τη δυνατότητα της «καινής εν Χριστώ ζωής»…

Οι προληπτικοί λησμονούν αυτή τη μεγάλη αλήθεια και υποδουλώνονται σε αφελείς και παράλογες προλήψεις.

Η παρουσία π.χ. κάποιου κληρικού, ειδικά το πρωί, είναι για αρκετούς «κακός οιωνός». Γι’ αυτό και όταν συναντούν έναν κληρικό στο δρόμο, στο σπίτι, στο νοσοκομείο πανικοβάλλονται και αντιδρούν με απρεπείς χειρονομίες και ασεβείς φράσεις.

Είναι, εξάλλου, πολύ χαρακτηριστικό, ότι απαγορεύουν συνήθως στον ιερέα να επισκεφθεί έναν ασθενή στο σπίτι ή στο νοσοκομείο, λόγω της πρόληψης που επικρατεί, ότι η παρουσία του κληρικού θα προκαλέσει τον θάνατό του! Με άλλα λόγια η παρουσία του κληρικού στη ζωή θεωρείται ως σημείο καταστροφής και θανάτου.

Ορισμένοι μάλιστα για να αποφύγουν τη δήθεν κακή επίδραση απ’ τη συνάντηση του ιερέως την «κομποδένουν». Δηλαδή, βγάζουν το μαντήλι τους και δένουν στην άκρη κόμπο, λέγοντας: «Δένω τον παπά!». Έτσι πιστεύουν ότι όλα θα πάνε καλά.

Αυτά, όμως,

Κάθε λάθος δεν είναι αμαρτία…...

 

Υπάρχει κάποιος άνθρωπος που να έζησε σε αυτή την γη και να μην έκανε λάθη; Που να μην έχει πέσει σε αμαρτίες; Σαφέστατα και όχι. Κι αυτό οφείλεται στο ότι είμαστε κτιστοί, φθαρτοί και τρεπτοί.

Μονάχα ο Θεός είναι έξω από την αμαρτία, είναι Άγιος και αμετάβλητος. Εμείς οι άνθρωποι μεταβαλλόμαστε, κινούμαστε μεταξύ του καλού και του κακού, του αγαθού και πονηρού, έχουμε αρετές και πάθη, χαρίσματα και αδυναμίες. Αυτή είναι η πραγματικότητα μας, γι’ αυτό και το απροϋπόθετο της Θείας ενανθρωπίσεως, κατά τον Άγιο Μάξιμο Ομολογητή.

Διότι από μόνος του ο άνθρωπος ...